Բնակավայրեր

Նորատուս գյուղը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում, Գավառագետի ափին, Գացառ քաղաքից 5 կմ հյուսիս-արևելք։

Նռնաձորը գտնվում է ծովի մակարդակից 650 մ բարձրության վրա, մարզկենտրոնից 97 կմ հեռու։ 

Գյուղում լուծվել է ոռոգման և խմելու ջրի հարցը։ Նռնաձորը ամբողջությամբ լուսավորվել է, կառուցվել է խաղահրապարակ։
Նռնաձորում գործում է երթուղային տաքսի։ Նոր թաղամաս է կառուցվում (այն բնակեցվելու է ԼՂ-ից տեղահանված ընտանիքներով)։

Շահումյան բնակավայրը գտնվում է Վանաձոր-Դիլիջան մայրուղու 1-ին կիլոմետրի աջ ու ձախ կողմում։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1450-1800մ բարձրության վրա, վարչական տարածքում են գտնվում Մայմեխ և Թեժ լեռ սարերը։ Բնակավայրը անտառամերձ է, հիմնականում սոճիներով շրջապատված։ Շահումյանով են հոսում Տանձուտ և Ղարփի գետերը։ Բնակավայրը հարուստ է սառնորակ աղբյուրներով։

Բնակավայրի կլիման վերջին տարիներին խիստ փոփոխվել է ՝ ձմեռը մեղմ, ամառը՝ զով, տեղումների քանակը առատ՝մարտ-հուլիս ամիսներին։ 

Շաղատը գտնվում է ծովի մակարդակից 1750 մետր բարձրության, մարզկենտրոն Կապանից՝ 123 կմ հեռավորության վրա։ Որպես բնակավայր գոյություն է ունեցել դեռ վաղ միջնադարում։ 

Գյուղում կա ջրամատակարարում, ոռոգման ջուր: Գյուղում կան մի քանի ՀԷԿ-եր։ Շաղատ բնակավայրում ընթանում են խմելու և ոռոգման ջրագծերի վերանորոգման աշխատանքներ։ 

Շաղիկը գտնվում է Արփի լճի (մեծությամբ 2-րդը՝ Սևանից հետո) հարավարևմտյան ափին, ծովի մակարդակից բարձր է 2050 մ:

Գյուղում բնակություն են հաստատել Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանից և Բաղրամյանի շրջանի Դալարիկ գյուղից տեղափոխված հայեր։ Գյուղում կան աղբյուրներ։

Ամբողջովին Էկոգյուղ է։ Գազաֆիկացված է։ Գյուղին տրամադրվել է գյուղտեխնիկա։

Շամբ գյուղը գտնվում է Որոտանի վրա կառուցված նույնանուն Շամբ ջրամբարի հյուսիսային ափին՝ ծովի մակարդակից 1340-1400 մ բարձրության վրա։ Սիսիան քաղաքից հեռու է մոտ 25 կմ դեպի հարավ-արևելք։ 

Շամբն ունի բերրի դաշտեր, ջրամբարը լուծում է նաև ոռոգման հարցը։ Շամբում կան բազմաբնակարանային շենքեր: Բնակիչներից շատերը աշխատում են ՀԷԿ-ում, ջրամբարի պատվարում, պահածոների և հանքային ջրերի գործարաններում։

Շամլուղ քաղաքը գտնվում է մարզկենտրոնից 71 կմ հյուսիս-արևելք, Լալվար սարի ստորոտում՝ Դեբեդի ձախ ափին՝ ծովի մակերևույթից 1200-1300 մ բարձրության վրա, դիրքը՝ հյուսիս – արևելք: Գտնվում է նախալեռնային գոտում, տարածքը՝ 65 քառ. կմ է: Բնակավայրում հիմնականում մեղմ, զով ամառ և տաք ձմեռ է լինում:

Շամլուղի վարչական կազմի մեջ են մտնում Բենդիկ և Վերին Ախթալա գյուղերը, Ջիլիզայի անտառային տնտեսությունը: 

Բնակավայրը գազաֆիկացված է։ 28 կմ ջրագիծ է կառուցվել։ Բարենորոգվել է դպրոցի տանիքը, դպրոց տանող ճանապարհը, զբոսայգին, կատարվել են փողոցային լուսավորության, կանգառների տեղադրման աշխատանքներ։ Շամլուղում նոր մանկապարտեզ է բացվել, կառուցվել է զրուցարան։

Գտնվում է Գուգարաց լեռների արևմտյան մասում, Մարց գետի աջափնյա լեռնակողին։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 1560 մ, հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 54 կմ հյուսիս-արևելք։ Բնակավայրը սահմանակից է Լորուտ և Աթան գյուղերին: 

Շամուտում ավարտին են հասցվել ջրատարի վերանորոգման աշխատանքները։ 2022 թ. Շամուտն ավելացվել է ՔՈԱՖ-ի ՍՄԱՐԹ կենտրոնի շահառու համայնքների թվին՝ հնարավորություն ընձեռելով գյուղի երիտասարդներին ժամանակակից բազմակողմանի կրթություն ստանալ, իսկ բնակիչներին՝ մասնակցել կենտրոնում կազմակերպվող միջոցառումներին ու օգտվել կենտրոնի Մանկան զարգացման անկյան, հոգեբանական և սոցիալական աշխատանքի ծառայություններից։

Շատին բնակավայրը գտնվում է Եղեգիս խոշորացված համայնքում, Արփա գետի աջակողմյան Եղեգիս վտակի ափին։ Բնակավայրը ծովի մակարդակից բարձր է 1300-1350 մ։ Բնակավայրի տարածքը ձգվում է Եղեգիս գետի երկայնքով, նրա երեք վտակների հատման տեղում։

Գյուղով անցնում է մարզկենտրոնն ութ գյուղերին միացնող միջմարզային ճանապարհը և դեպի Սևանի ավազան տանող բարեկարգ ճանապարհը։

Շատջրեք գյուղը տնվում է Վարդենիս քաղաքից 4 կմ հարավ-արևելք, ծովի մակարդակից 2000 մ բարձրության վրա։ 

Ունի բարենպաստ տարածքներ անասնապահության և հողագործության զարգացման համար: 

Շատջրեքի դպրոցում կառուցվել է խաղահրապարակ։

Շատվանը գտնվում է Վարդենիսից 4 կմ արևելք, ծովի մակարդակից 2004 մ բարձրության վրա։

Գյուղը լիարժեք ոռոգվում է, վերականգված է համայնքի ջրամբարը: Շատվանում Կարմիր խաչի հետ համաձայնեցված նոր ծրագիր է մեկնարկել՝ բուժակ մանկաբարձական կետ ստեղծելու համար։

Շաքի գյուղը գտնվում է Սիսիան քաղաքից մոտ 5 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, Երևան-Գորիս ավտոճանապարհի աջ կողմում։ Ծովի մակարդակից բարձր է 1710 մ։ Բնակավայրի տարածքով հոսում է համանուն գետը, որի վրա էլ գտնվում են Շաքիի հայտնի ջրվեժը և Շաքիի ՀԷԿ-ը։ 

Ունի բարձրորակ բազալտի հանքեր: Ճանապարհն ասֆալտապատ է։